Over het project
Wie aan Vlaardingen denkt, denkt misschien niet meteen aan ridders, Vikingen en de ontstaansgeschiedenis van het Graafschap Holland. Toch speelde de stad rond het jaar 1018 een belangrijke rol in de geschiedenis van Nederland. Stichting Vlaardingen 1018 brengt dat verleden opnieuw tot leven, met evenementen, re-enactment, muziek, theater en archeologie. We spreken met Wibo Broek, Frank Tomei en Kees Nieuwenhuijsen over het belang van die geschiedenis en de manier waarop zij die tot leven brengen.
De stichting ontstond rondom de grote herdenking van de Slag bij Vlaardingen in 2018. In dat jaar werd veel geïnvesteerd in het zichtbaar maken van het middeleeuwse verleden van de stad. “Veel Vlaardingers wisten helemaal niet dat hun stad zo’n belangrijke middeleeuwse geschiedenis heeft,” vertelt Wibo Broek.
De Slag bij Vlaardingen vormt daarin een belangrijk keerpunt. Graaf Dirk III kwam in opstand tegen een veel machtigere vorst en wist zich staande te houden. Vlaardingen groeide daarna uit tot een van de belangrijkste plaatsen binnen het Graafschap Holland. “Dirk III was een echte rebel,” vult Frank Tomei aan. “Als kleine stad kun je door verzet heel ver komen.”
Geschiedenis die je kunt beleven
Na 2018 besloot de stichting door te gaan. Middeleeuws Vlaardingen was inmiddels uitgegroeid tot een herkenbaar onderdeel van de identiteit van de stad en Vlaardingen 1018 wilde voorkomen dat die aandacht weer zou verdwijnen. Daarbij kiest de stichting bewust voor een laagdrempelige manier van vertellen. Geen geschiedenis die alleen achter vitrines of in boeken te vinden is, maar geschiedenis die bezoekers kunnen zien, horen en zelf ervaren.
“We brengen het middeleeuwse verleden tot leven met evenementen, re-enactment, muziek en theater,” vertelt Kees Nieuwenhuijsen. “En met workshops laten we bezoekers ook actief meedoen. Voor kinderen werkt die aanpak bijzonder goed. Ridders en strijders spreken vaak direct tot de verbeelding en tijdens de evenementen ontdekken zij samen met hun ouders spelenderwijs hoe mensen duizend jaar geleden leefden. Zo wordt de kennis over middeleeuws Vlaardingen ook doorgegeven aan een nieuwe generatie.”
Zo echt mogelijk
Bij het tot leven brengen van de middeleeuwen is historische betrouwbaarheid belangrijk. Daarom werkt Vlaardingen 1018 samen met deskundigen en organisaties als Helinium, Masamuda, het Archeologisch Depot, re-enactmentvereniging Kolovrat, de Historische Vereniging Vlaardingen, Archeon, Museum Vlaardingen en de stadsarcheoloog.
Ook re-enactors spelen daarin een grote rol. Zij komen vanuit verschillende plaatsen naar Vlaardingen en zorgen ervoor dat kleding, gebruiksvoorwerpen, ambachten en het dagelijks leven zo overtuigend mogelijk worden uitgebeeld.
“Vlaardingen heeft inmiddels een goede naam opgebouwd bij re-enactors,” legt Kees Nieuwenhuijsen uit. “Ze komen graag naar onze evenementen. We horen vaak terug dat juist de sfeer en het sympathieke karakter ervan worden gewaardeerd. Maar ook de goede voorzieningen voor de deelnemers met eten, drinken en schone toiletten. Dat we dat als organisatie kunnen bieden, komt mede door de bijdragen van het Fonds Schiedam Vlaardingen e.o.”
Een scherf vertelt soms een heel verhaal
Niet alleen grote veldslagen vertellen iets over het verleden. Soms begint een verhaal juist bij iets kleins dat uit de bodem komt. In de Archeoshop laat Vlaardingen 1018 bezoekers kennismaken met archeologie en bodemonderzoek. De Archeoshop is ook een van de initiatieven van de stichting die mede door het Fonds mogelijk wordt gemaakt. Een vishaak, een pijpenkop of zelfs een eenvoudige potscherf kan verrassend veel vertellen over de mensen die hier ooit leefden.
“Iedere vondst prikkelt de fantasie,” vertelt Frank Tomei. “Een potscherf lijkt misschien niet bijzonder, maar als je weet waar die vandaan komt en waarvoor hij gebruikt werd, ontstaat er ineens een heel verhaal.” Een bijzondere vondst is een in Vlaardingen opgegraven fibula, een kledingspeld. Een vrijwel identiek exemplaar is gevonden in het Deense Ribe. Daarmee komt het idee dat Vikingen rond het jaar 1000 in Vlaardingen waren ineens heel dichtbij.
Ook reconstructies van gezichten op basis van skeletten die bij het ‘Gat in de Markt’ werden opgegraven, blijven tot de verbeelding spreken. Het zijn gezichten die heel vertrouwd ogen, terwijl de mensen zelf duizend jaar geleden leefden.
Op dezelfde plek als duizend jaar geleden
Misschien wel het meest bijzondere aan de geschiedenis van Vlaardingen is dat veel ervan letterlijk hier gebeurde. Illustraties van John Rabou laten zien hoe Vlaardingen er rond 1018 vermoedelijk uitzag. In combinatie met evenementen op historische locaties zorgt dat steeds opnieuw voor verwondering. “Mensen realiseren zich ineens: dit gebeurde niet ergens ver weg. Het gebeurde hier, op deze plek,” aldus Wibo Broek.
Die ervaring wil Vlaardingen 1018 in 2028 opnieuw groots neerzetten. Dan is het 1010 jaar geleden dat de Slag bij Vlaardingen plaatsvond en wil de stichting de veldslag opnieuw naspelen op Masamuda, het educatief archeologisch erf in de Broekpolder waar bezoekers kennismaken met het leven in de steentijd en de middeleeuwen.
Op naar 2028
De plannen zijn ambitieus. Op Masamuda wordt momenteel een waterpartij aangelegd en Vlaardingen 1018 hoopt die straks te kunnen gebruiken voor een landing met middeleeuwse schepen. Kees Nieuwenhuijsen: “Daarmee kan de reconstructie van de Slag bij Vlaardingen niet alleen spectaculairder, maar ook historisch completer worden. We willen iedere tien jaar weer een nieuwe generatie interesseren voor de middeleeuwse geschiedenis van Vlaardingen. Door de slag opnieuw zo authentiek en historisch verantwoord mogelijk neer te zetten, houden we dit belangrijke verhaal van de stad levend.”
Foto's: Paul Meuldijk
