Over het project
Wie het Stedelijk Museum Schiedam alleen kent als plek waar kunst aan de muur hangt, ziet maar een deel van het verhaal. Achter de tentoonstellingen, publieksprogramma’s en nieuwe initiatieven schuilt een relatief klein team dat opvallend veel voor elkaar krijgt. Met een scherpe blik op maatschappelijke relevantie, een groot gevoel voor samenwerking en een doordachte aanpak van fondsenwerving en planning, weet het museum telkens opnieuw verbindingen te leggen: tussen kunstenaars en publiek, tussen generaties, tussen de stad en de kunstwereld, en tussen ambitie en uitvoerbaarheid.
Die manier van werken begint bij het team zelf. “Wij zijn als museum in vergelijking met veel andere instellingen een relatief klein team,” vertelt Annemieke Olthuijs. Als hoofd tentoonstellingen werkt zij aan het volledige programma van het Stedelijk Museum, Monopole en het plein ervoor. “Van concept tot realisatie. En ook de fysieke presentaties horen daarbij. Maar in zo’n klein team als het onze heb je allemaal meerdere rollen en werk je veel samen. Er is veel overlap tussen functies, en dat maakt ons ook wendbaar.”
Ook zakelijk leider Irma Benliyan heeft zo’n brede rol. Zij houdt zich niet alleen bezig met financiering, maar ook met de hele bedrijfsvoering, personeelszaken en facilitaire zaken. “Ik zorg ervoor dat het museum draaiende blijft en dat iedereen zijn of haar werk kan doen,” zegt ze. “Daarnaast doe ik ook de fondsenwerving: van subsidies en donaties tot contact met fondsen en weldoeners in de stad.” Volgens beiden is die brede inzet geen noodgreep, maar juist een kracht. “Iedereen heeft zijn eigen verantwoordelijkheden,” zegt Irma Benliyan, “maar door de goede samenwerking zijn veel zaken ook overdraagbaar. Dat is heel handig als iemand even wegvalt.”
Intrinsieke motivatie om iets te betekenen
Die samenwerking past bij de visie van het museum, waarin mensgericht werken, maatschappelijke betrokkenheid en dialoog centraal staan. “Voor veel van ons geldt dat we bewust híér willen werken,” zegt Irma Benliyan. “Het museum heeft een mooie band met de stad en een intrinsieke motivatie om iets te betekenen. Dat voel je in het hele team.” Dat zie je ook terug in het programma. Het museum durft nieuwe makers een podium te geven, combineert gevestigde namen met jong talent en zoekt actief naar manieren om verschillende groepen bezoekers met elkaar in contact te brengen. “In het programma willen we niet één type tentoonstelling aanbieden,” zegt Annemieke Olthuijs. “Liever maken we een mix. Voor verschillende doelgroepen, verschillende leeftijden en verschillende vormen van kijken.” Juist die aanpak zorgt voor bijzondere ontmoetingen: jong en oud die na afloop met elkaar in gesprek raken, of bezoekers die via een tentoonstelling ook in aanraking komen met bredere maatschappelijke thema’s van nu.
Tentoonstellingen maak je ook strategisch
Achter de schermen vraagt dat om een strakke planning. Het maken van tentoonstellingen en het opstellen van een jaarplan is volgens Annemieke Olthuijs een grote logistieke puzzel: “Er moet goed worden gekeken naar de inhoudelijke balans in het programma, de belasting van het team en de verschillende publieksgroepen die je wilt bereiken.” Die aanpak vraagt niet alleen om creativiteit, maar ook om discipline. Niet ieder goed idee kan meteen worden uitgevoerd. “Soms betekent dit dat we iemand in het team teleurstellen,” legt Annemieke Olthuijs uit. “We moeten bewuste en strategische keuzes maken.” Daarom werkt het museum ver vooruit. Ook de begroting voor het volgende jaar proberen Irma Benliyan en haar collega’s al vroeg in grote lijnen rond te hebben. Op basis daarvan wordt een fondsenwervingsplan gemaakt. “We willen niet te zwaar op één fonds leunen,” zegt Irma Benliyan. “En we willen ook niet hetzelfde fonds tegelijk voor meerdere tentoonstellingen benaderen. Dus je moet goed kijken wat waar past.”
Die lange adem is ook terug te zien in de huidige tentoonstelling Yves Klein en zijn kunstenaars familie Frits, Marie en Rotraut, waaraan Fonds Schiedam Vlaardingen e.o. heeft bijgedragen. Achter zo’n grote publiekstrekker gaat namelijk een lang en intensief traject schuil. “Aan zo’n tentoonstelling werk je al gauw twee jaar van tevoren,” vertelt Annemieke Olthuijs. “Eerst ontstaat het idee, dan werk je het concept verder uit, daarna volgen de onderhandelingen en de praktische voorbereiding.” Tegen de tijd dat alles samenkomt, ontstaat er een piekmoment voor het hele museum. Annemieke Olthuijs: “Een opening vieren met bezoekers is een feestelijk moment, maar voor ons is zo’n tentoonstelling ook het resultaat van veel inhoudelijke afwegingen, plannen, schakelen en samenwerken.” Juist bij een blockbuster komt alles samen: inhoud, organisatie, publieksbereik en flexibiliteit op de vloer.
Meer dan financiële steun
Juist bij dit soort trajecten speelt ook Fonds Schiedam Vlaardingen e.o. een waardevolle rol. Volgens Irma Benliyan zit de waarde van zo’n samenwerking niet alleen in financiële steun of het aanschaffen van een kunstwerk – zoals dat van Daan van Golden, maar ook in het meedenken, de feedback en het netwerk dat wordt gedeeld: “Juist dat helpt een organisatie als het Stedelijk Museum Schiedam om verder te bouwen.”
En dat is misschien wel waar dit museum het sterkst in is: verbindingen leggen op alle niveaus. Tussen kunst en publiek, tussen plannen en praktijk, tussen lokale betrokkenheid en professionele ambitie. Of zoals Annemieke Olthuijs het treffend zegt: “We doen hier eigenlijk voortdurend meer dan alleen tentoonstellingen maken. We bouwen ook aan relaties, vertrouwen en ontmoetingen.”
Vrijwilligers als onmisbare schakel
Een belangrijke rol daarin is weggelegd voor de vrijwilligers. Het museum werkt met zo’n veertig vrijwilligers, waarvan de meeste op zaal aanwezig zijn en direct contact hebben met bezoekers. “Onze vrijwilligers zijn echt onze ambassadeurs,” zegt Irma Benliyan. “Zij verrijken de belevenis van bezoekers en zijn voor ons ontzettend belangrijk.” Voor iedere opening worden zij goed meegenomen in het verhaal achter een tentoonstelling, zodat ze bezoekers niet alleen praktisch kunnen helpen, maar ook inhoudelijk kunnen meenemen. Daarnaast geven zij waardevolle feedback terug vanaf de museumvloer. Hun betrokkenheid maakt het voor het museum mogelijk om veel te doen, ondanks de beperkte omvang van het vaste team. En misschien is dat wel precies wat het Stedelijk Museum Schiedam tot zo’n bijzonder voorbeeld maakt: niet alleen wat het laat zien, maar vooral hoe het dat samen mogelijk maakt.
